Boerenprotest onlangs in Winterswijk. Foto: Jetty Jansen

Boerenprotest onlangs in Winterswijk. Foto: Jetty Jansen

NIJMEGEN - Coronademonstranten en boze boeren hebben iets gemeen: ze zijn ontevreden over het beleid van het kabinet Rutte, dat ze wanbeleid vinden, en keren zich daartegen. Een gesprek met de 'koffiedrinkman' achter 'Nederland in Verzet' en een gedragswetenschapper over verzet en actievoeren.

"Door dat beleid is Nederland in Verzet ontstaan. Ik ben toen tot coronawappie gebombardeerd. Nu ben ik een stikstofwappie", zegt 'koffiedrinkman' Michel Reijinga. Reijinga is de man achter het 'koffiedrinken' op het Museumplein, waar coronademonstranten vorig jaar samenkwamen. Reijinga ziet parallellen tussen deze betogers en de boeren. "Aan de buitenkant lijkt het misschien anders, maar van binnen zijn de demonstraties hetzelfde. De boer strijdt net zo hard tegen het beleid van het kabinet. Alleen doen zij het met koeien en gierwagens.”

Kevin de Goede is gedragswetenschapper bij D&B in Nijmegen. Hoe kijkt hij naar de boerenprotesten? En niet onbelangrijk: hoe komen we af van die steeds grimmiger wordende acties, vernielingen, stroblokkades en -verbrandingen en leeglopende giertanks? “Het liefst wil je een snelle oplossing, een quick fix", zegt De Goede. "Maar die is er niet.”

Noodkreten

“We hebben hier te maken met een groep die niet wordt gehoord en in een hoek is gedrukt”, zegt de sociaal psycholoog. “En wie zich in die hoek weet, geeft noodsignalen af. Slaakt noodkreten. Je zult met elkaar in gesprek moeten.”

De politie hield tot nu toe in Oost-Nederland elf mensen aan na de boerenprotesten van deze week. Zij worden volgens het OM verdacht van strafbare feiten die variëren van negeren van een bevel en opruiing tot het blokkeren van de snelweg en poging doodslag. Het OM laat het er niet bij zitten en pakt ze hard aan.

Die dialoog lijkt verder weg dan ooit. En dat is niet zo zeer de schuld van de boeren, benadrukt de Nijmegenaar. Het stikstofbeleid waar het kabinet nu op inzet, is het resultaat van jarenlang vooruitschuiven, zegt hij. “De boeren weten dat. Ze zijn doordat ze niet worden gehoord niet meer gevoelig voor een dialoog. Die emotie moet er eerst af, terwijl die al is doorgedrongen tot in de huiskamers.”

'Acties ontstaan niet zomaar'

Het ‘koffiedrinken’ van Reijinga werd het synoniem voor de coronademonstraties. Die begonnen op 17 januari 2021, toen een demonstratie van Nederland in Verzet werd verboden vanwege de coronamaatregelen. Reijinga zei daarop ‘op persoonlijke titel’ te gaan koffiedrinken op het Museumplein in Amsterdam. Daar kwamen duizenden demonstranten op af. De samenkomst liep helemaal uit de hand.

Vertrouwen is weg

Acties door grote groepen ontstaan niet zomaar, zegt De Goede: “Je bent het vertrouwen in de overheid volledig kwijt als boer en het opbouwen van vertrouwen is iets wat jaren gaat duren. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.”

Dat verdwenen vertrouwen zag je volgens hem heel duidelijk in het verloop van de coronaprotesten. “Het vergrootglas lag op de mensen die zich niet wilden laten vaccineren, terwijl dat vooral een uiting was van niet gehoord worden en geen vertrouwen meer hebben in de overheid. Zo van: de overheid doet maar. En dat polariseert.”

Appgroepen

Hoe organiseren actievoerders zich? Het lijkt volgens Reijinga op een ‘ongeorganiseerde puinhoop’. De aansturing gaat op de achtergrond. Via appgroepen, vooral Telegram, zegt Reijinga. Hij beheert een openbare Telegramgroep Boeren, vissers en burgers verenigd, die in korte tijd meer dan 12.000 leden kreeg. “Dat is gewoon openbaar. Daar kan iedereen zien wat wij doen. Soms staat er een vooraankondiging in, dat we bepaalde dingen gaan doen. Maar dat we koeien meenamen naar Den Haag mocht natuurlijk niet naar buiten komen, dat gaat dan buiten deze groepen om.”

Hij schat dat er zeker tien grotere boerenappgroepen zijn. “In het totale verzet gaat het om twintig tot dertig redelijk georganiseerde partijen. De ene keer levert dat honderd mensen op, zoals het ontbijt op het Malieveld van vorige week. Dat was zo gepland. En de andere keer zijn er tienduizend mensen. Het ligt er een beetje aan waar je voor gaat.”

Nergens staat dat je niet op de stoep bij mensen mag staan. Ik had hetzelfde gedaan

Bij de boerendemonstraties wordt de wet wel overtreden, bijvoorbeeld door met trekkers op de snelweg te rijden. De man achter Nederland in Verzet: “Er zijn natuurlijk mensen die erover heen gaan, maar ik probeer zelf binnen de lijntjes te blijven. Of eigenlijk op de juridische lijn. Dat zie je ook bij minister Christianne van der Wal, nergens staat dat je niet op de stoep bij mensen mag staan. Dat mensen dat niet leuk vinden, begrijp ik. Maar ik had hetzelfde gedaan.”

De boerenacties zijn niet vol te houden, schat sociaal psycholoog De Goede in. “Het explodeert of het ebt weg, dat laatste zag je ook bij de Franse protesten met de gele hesjes. En dan moet je met de ontevreden groep boeren om tafel.”

Garanties krijg je niet, besluit hij. “De boeren onthouden dat ze een keer boos zijn geweest.”

Zie ook:

Deel dit artikel